در حالی که کمتر از سه هفته از امضای یادداشت تفاهم اسلامآباد میان ایران و آمریکا میگذرد، سلسله رخدادهای ۲۴ ساعت اخیر نشان میدهد روند کاهش تنش میان دو کشور عملاً متوقف شده و هر دو طرف وارد مرحله تازهای از رویارویی شدهاند؛ مرحلهای که از تنگه هرمز آغاز شد و اکنون به حملات نظامی، تحریمهای جدید، پاسخهای متقابل و واکنش کشورهای منطقه رسیده است.
آغاز بحران؛ عهدشکنی چندباره آمریکا و پایبند نبودن به تفاهمنامه
ایالات متحده آمریکا با بیتوجهی چندباره به متن تفاهمنامه میان تهران و واشنگتن، پلهپله سطح تنشها را بالا برد و در جدیدترین اقدام با ضریبدهی غیرواقعی به گزارشهایی درباره حمله به چند نفتکش در جنوب تنگه هرمز، رویارویی با ایران را وارد مرحلهای تازه کرد.
براساس گزارشهای منتشرشده، دستکم پنج شناور تجاری و نفتکش در این منطقه آسیب دیدهاند که هویت سه فروند از آنها مشخص شده است. نفتکش «الرکیات» متعلق به قطر، نفتکش «ودیان» عربستان سعودی و نفتکش «الماریه» امارات متحده عربی از جمله شناورهایی هستند که در این حملات آسیب دیدهاند.
آمریکا مدعی شد این حملات از سوی ایران انجام شده است؛ ادعایی که تهران آن را نپذیرفت و در مقابل، نسبت به تردد برخی شناورها خارج از مسیرهای هماهنگشده و خاموش کردن سامانههای رهگیری کشتیها هشدار داد.
همزمان، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا اعلام کرد تنها مسیر ایمن عبور کشتیها در تنگه هرمز، مسیر تعیینشده از سوی جمهوری اسلامی ایران است و اجازه دخالت خارجی در مدیریت این آبراه راهبردی داده نخواهد شد.
واشنگتن نخستین گام عملی را برداشت؛ لغو مجوز فروش نفت ایران
ساعاتی پس از انتشار اخبار مربوط به حوادث تنگه هرمز، وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد مجوز موقت فروش نفت ایران را که پس از تفاهم اسلامآباد صادر شده بود، لغو میکند.
بر اساس این تصمیم، از هفتم جولای (۱۶ تیر ۱۴۰۵) هرگونه خرید جدید نفت خام، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی ایران ممنوع شده و شرکتها تنها تا ۱۷ جولای (۲۶ تیر ۱۴۰۵) فرصت دارند قراردادهای قبلی خود را به پایان برسانند.
مقامهای آمریکایی این اقدام را پاسخی به آنچه «رفتار ایران در تنگه هرمز» خواندند، عنوان کردند.
در مقابل، وزارت امور خارجه ایران این تصمیم را نقض آشکار بند ۱۰ تفاهم اسلامآباد دانست و هشدار داد مسئولیت پیامدهای این عهدشکنی بر عهده دولت آمریکا خواهد بود.
حمله آمریکا به جنوب ایران؛ سنتکام از عملیات نظامی خبر داد
بامداد چهارشنبه، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) رسماً اعلام کرد حملاتی را علیه اهدافی در جنوب ایران انجام داده است.
سنتکام مدعی شد این عملیات در پاسخ به حملات صورتگرفته علیه کشتیهای تجاری در تنگه هرمز انجام شده و دهها هدف و شناور را مورد حمله قرار داده است.
این نخستین عملیات رسمی ارتش آمریکا علیه خاک ایران پس از اجرای تفاهم اسلامآباد محسوب میشود و از نگاه مقامهای ایرانی، نقض آشکار آتشبس و توافق میان دو کشور به شمار میرود.
پاسخ ایران؛ حمله به پایگاههای آمریکا در منطقه
چند ساعت پس از حملات آمریکا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از آغاز عملیات پاسخ خبر داد.
در اطلاعیه سپاه آمده است که در پاسخ اولیه، ۸۵ نقطه از تأسیسات نظامی آمریکا در بحرین و کویت با عملیات مشترک موشکی و پهپادی هدف قرار گرفته است.
همزمان ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز از حمله پهپادی به پایگاه شیخ عیسی در بحرین خبر داد و اعلام کرد تمامی پایگاههای آمریکا در منطقه اهداف مشروع نیروهای مسلح ایران محسوب میشوند.
در ادامه نیز مقامهای استان بوشهر از انهدام یک فروند پهپاد MQ-۹ آمریکا در آسمان خورموج خبر دادند.
بحرین و کویت در وضعیت هشدار
پس از آغاز حملات متقابل، گزارشهایی از فعال شدن آژیرهای هشدار در بحرین و کویت منتشر شد.
در کویت علاوه بر شنیده شدن چند انفجار، قطعی گسترده برق نیز گزارش شد و وزارت برق این کشور از خروج چند خط اصلی انتقال برق از مدار خبر داد.
در بحرین نیز وزارت کشور وضعیت آمادهباش اعلام کرد و از شهروندان خواست به پناهگاهها و مکانهای امن مراجعه کنند.
واکنش دیپلماتیک کشورهای منطقه
در میانه تشدید تنشها، عمان و قطر خواستار خویشتنداری همه طرفها شدند.
وزارت خارجه عمان اعلام کرد ادامه درگیریهای نظامی امنیت منطقه و امنیت دریانوردی را تهدید میکند و تنها راهحل، گفتوگو و دیپلماسی است.
قطر نیز ضمن تأکید بر ضرورت کاهش تنش، خواستار حفظ دستاوردهای تفاهم اسلامآباد و جلوگیری از گسترش بحران شد.
در همین حال، وزارت امور خارجه ایران از مواضع اخیر قطر درباره حادثه یکی از شناورهای مرتبط با این کشور ابراز تأسف کرد و آن را مغایر با حسن همجواری دانست.
واکنش مقامهای ایرانی؛ آمریکا تفاهم را نقض کرده است
در داخل ایران نیز مقامهای مختلف به تحولات اخیر واکنش نشان دادند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، حمله به جنوب ایران، بازگرداندن تحریمهای نفتی و دخالت در تنگه هرمز را از مهمترین موارد نقض تفاهم از سوی آمریکا دانست.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه نیز اعلام کرد حمله آمریکا مصداق نقض جدی بندهای نخست یادداشت تفاهم اسلامآباد است.
محسن رضایی نیز هشدار داد اگر آمریکا بار دیگر حملهای انجام دهد، ایران آمادگی کامل برای پاسخ دارد.
واکنش بازارهای جهانی؛ نفت صعود کرد
بازار انرژی نیز بلافاصله به تحولات جدید واکنش نشان داد.
بهای نفت خام برنت با نزدیک به سه درصد افزایش به بیش از ۷۶ دلار رسید و نفت وستتگزاس نیز به محدوده ۷۲ دلار صعود کرد.
همزمان گزارشهایی منتشر شد که نشان میدهد چند نفتکش مسیر خود را برای عبور از تنگه هرمز تغییر دادهاند و ارزیابی سطح تهدید دریایی در این منطقه نیز به بالاترین سطح افزایش یافته است.
ترامپ: تفاهم با ایران تمام شده است
مهمترین تحول سیاسی این بحران، اظهارات دونالد ترامپ در حاشیه اجلاس ناتو بود.
رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد از نظر او تفاهم با ایران پایان یافته و دیگر تمایلی به معامله با تهران ندارد؛ هرچند همزمان گفت اگر مذاکرهکنندگان آمریکایی بخواهند، میتوانند گفتوگوها را ادامه دهند.
این اظهارات در حالی مطرح شد که پیش از آن نیز دولت آمریکا با لغو مجوز فروش نفت ایران و حمله نظامی به جنوب کشور، عملاً بخش مهمی از مفاد تفاهم اسلامآباد را کنار گذاشته بود.
منطقه در آستانه مرحلهای جدید
مجموعه رخدادهای چند ساعت گذشته نشان میدهد بحران میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای تازه شده است. حملات به نفتکشها، لغو معافیت نفتی ایران، عملیات نظامی متقابل، افزایش قیمت جهانی نفت، هشدار کشورهای منطقه و در نهایت اعلام پایان تفاهم از سوی دونالد ترامپ، همگی نشانههایی از افزایش سطح تنش در غرب آسیا هستند.
اکنون نگاهها به واکنشهای بعدی تهران و واشنگتن، موضع کشورهای میانجی و همچنین وضعیت امنیتی تنگه هرمز دوخته شده است؛ آبراهی که بار دیگر به مهمترین کانون بحران در منطقه تبدیل شده است.
نظر شما